Stel je voor: je bent een Zuid-Afrikaanse vrouw en wordt mishandeld door je man (recht op lichamelijk integriteit, vrij zijn van geweld). Hij slaat je voor de zoveelste maal in elkaar en nu is het genoeg. Eindelijk raap je de moed bij elkaar om naar het politiebureau te gaan en aangifte te doen bij de politie. Voor de zekerheid ga je niet naar het politiebureau in de buurt, maar één net buiten je eigen buurt. Je neemt de taxi van de enige paar Rand die je hebt. Je komt aan. Vijf politie agenten staren je aan. Ze zitten overduidelijk niks te doen. Een ervan is enigszins toeschietelijk en gebaard dat je naar hem toe kunt komen aan de balie (recht op privacy). Je vertelt timide waarvoor je komt en de agent vraagt: ‘Waar ben je geslagen door je man?’ Je antwoord: “Nou, thuis, mijn huis staat in de buurt verderop.’’ Antwoord van de agent: “Dan kan ik u niet helpen, want dit valt niet binnen ons gebied.”

Ongelooflijk? Het wordt nog erger. Je besluit het geld voor de taxi terug dan maar te gebruiken om naar het politiestation in jouw buurt te gaan. Opnieuw hetzelfde tafereel, een aantal politieagenten doet niks. Ze vragen of je plaats wilt nemen om te wachten tot het einde van hun dienst, want ze hebben niet genoeg tijd om jouw aangifte op te nemen. De volgende dienst begint pas over een uur. Je wacht en de volgende dienst treedt aan. Achter de balie zie je een bordje: Wanneer u suggesties heeft voor het verbeteren van onze service, dan kunt u bellen met het hoofd van het bureau of een email sturen (recht op participatie). Na een uur word je geholpen. En zowaar de politie neemt je zaak op. Niet al te serieus, je krijgt zelfs de indruk dat sommige agenten je uitlachen. Door je man geslagen, dat is toch geen echte misdaad? Je zet echter door, je bent al zover gekomen. Van de aangifte krijg je een nummer mee, een kopie kun je alleen op verzoek aanvragen (recht op informatie). De politie besluit je man op te pakken en uit zes mensen moet jij aanwijzen, wie jou mishandeld. Maar niet vanachter een spiegel; Zuid-Afrika heeft naar verluid slechts vijf politiebureaus met een dergelijke spiegel. Kun je dit je voorstellen?!!

Helaas baseer ik dit verhaal deels op mijn eigen zeer frustrerende ervaringen die ik heb opgedaan op twee Zuid-Afrikaanse politiebureaus en de verhalen van mijn Zuid-Afrikaanse collega’s. En wij deden alleen nog maar aangifte van gestolen bagage van mijn collega.

Gelukkig zijn er organisaties als Mosaic in Zuid-Afrika, die meegaan naar het bureau en deze vrouwen ondersteunen om hun recht te halen. Zij vragen om een kopie van de aangifte, zodat de vrouw een jaar later tijdens de rechtszaak nog weet wat ze gezegd heeft. En nog veel belangrijker: ze geven de morele steun aan vrouwen om door te zetten en zich niet laten ontmoedigen door een politieapparaat, dat door slechte training en middelen zijn werk vaak niet doet op een manier die rechten van mensen echt respecteert.

Ik kreeg vanochtend gelukkig een klein beetje hoop. Ik werd gebeld over de zaak van mijn collega: ze zijn er mee bezig.

Na een succesvolle training voelt het altijd alsof je even terug moet keren in de ‘echte’ wereld. Je maakt een intense week mee met deelnemers en medetrainer en gaat daar helemaal in op. Het thuisfront, nieuws en allerlei andere zaken gaan compleet aan mij voorbij, al mijn energie zit in de training. Ook deze keer was dat het geval en zei een van de deelnemers na afloop: “Yes, at the end we were just like family.” Dan weet je dat het goed gegaan is en daar kan ik erg van genieten. Alleen was dat gevoel deze keer maar van zeer korte duur.

Op het nieuws zag ik eerder in de week al het geweld gebaseerd op afkomst en etniciteit zich verspreiden in de verschillende steden van Zuid-Afrika. Kaapstad leek eerst buitenschot te blijven, maar afgelopen donderdag was het ook hier raak. Hartverscheurend om te zien. Bij aankomst bij de guesthouse stonden we oog in oog met deze onvoorstelbare gebeurtenissen; een groep Somalische vluchtelingen liep met dekens en wat bezittingen naar een opvangcentrum in de buurt. Het Rode Kruis spreekt van een humanitaire crisis, duizenden mensen op de vlucht. Maar voor mij was het al confronterend genoeg om deze mensen te zien lopen. Het gaf me een ontzettend machteloos gevoel.

In de training was het al aan orde gekomen: bij mensenrechten schendingen zijn statistieken onbelangrijk. Elke schending is er één en de staat moet elk individu beschermen tegen deze schendingen. Zuid-Afrika heeft een uitermate moeizame geschiedenis op dit gebied, en dat maakt deze gebeurtenissen nog onverteerbaarder. Iedereen praat erover, maar helaas lijkt de Zuid-Afrikaanse regering geen echte actie te nemen om het geweld te stoppen. En dat maakt mijn gevoel van woede, machteloosheid en verbazing hierover, samen met vele Zuid-Afrikanen, alleen maar groter!

Vechten voor de rechten van vrouwen is een virus, maar dan in positieve zin. Tijdens deze training vertelden al verschillende medewerkers van vrouwenorganisaties waarom en hoe ze HeRWAI gebruiken bij het verbeteren van de rechten van vrouwen.

De link tussen de rechten van vrouwen en de dagelijkse realiteit lijken ver uit elkaar te liggen. Een voorbeeld van een deelneemster laat zien dat recht en realiteit wel degelijk dicht bij elkaar liggen. Jonge meiden in Kenia bleken op school af te haken, omdat ze geen maandverband konden betalen. Niet alleen hun recht op gezondheid, maar ook hun recht op onderwijs werd hierdoor geschonden. Een simpele beleidsmaatregel bleek genoeg om in deze situatie verbetering aan te brengen. De Keniaanse regering schafte de belasting op maandverband af en de prijs daalde met 75%. Dit gebeurde echter pas, nadat het probleem via een campagne van een organisatie in de nationale media terecht was gekomen. Verontwaardiging alom!

Regeringen zijn wel degelijk gevoelig voor de druk van de publieke opinie, maar zowel publiek als regering zijn zich van veel problemen niet bewust. En beleid, geformuleerd om een probleem op te lossen, kan met de beste intentie gemaakt zijn: de uitwerking kan echter totaal anders zijn. Beleid kan ook totaal ontbreken, zoals het voorbeeld hierboven aangeeft. Juist dit verschil tussen wat op papier beloofd wordt of gebrek hieraan en wat in de realiteit gebeurt, kun je onderzoeken met een HeRWAI studie. De uitkomsten van de studie kunnen vervolgens gebruikt worden om beleidsmakers op dit verschil te wijzen en aan te geven hoe een situatie verbeterd kan worden.

De deelnemers aan deze training hebben allemaal ervaring met deze manier van werken en zijn razend enthousiast. Zij willen graag andere organisaties leren werken met HeRWAI om het verschil tussen recht en realiteit kleiner te maken. Om met een van de deelnemer uit Pakistan te spreken: ‘Ik geloof in HeRWAI! Ik wil een verschil maken, al is het maar voor één vrouw, één vrouw maakt het werk allemaal de moeite waard.’

Training vergt voorbereiding – veel voorbereiding. Wat er tijdens de training als een vlot lopend verhaal uitziet, is vaak van voor tot achter doorgesproken. Een proces dat het makkelijkst gaat wanneer je als trainersteam face-to-face kunt zitten en samen hard op na kunt denken. De afgelopen maand hadden mijn collega en ik die luxe niet. Ik zat in Nederland op kantoor, Jessie in China. Na heel wat emailtjes en vele telefoongesprekken via internet later, hebben we elkaar vandaag voor het eerst ontmoet. Morgen begint de training. Geen ideale situatie, maar we hebben er allebei veel vertrouwen dat het goed zal gaan.

Wij zijn misschien nog niet totaal op elkaar ingespeeld, maar het onderwerp van de training - recht op gezondheid voor vrouwen - is sterk en de groep deelnemers die zich in de loop van de dag gemeld heeft staat daar ook volledig achter. Ze komen uit de hele wereld van Pakistan tot Mexico, van Nederland tot Zimbabwe. Zij praten met zoveel enthousiasme over hun ervaringen met de HeRWAI methode, dat zij de dragende kracht van deze training zullen worden.

Training is namelijk niet alleen voorbereiding. Training is vooral passie en inspiratie. Passie voor het onderwerp waarover gepraat wordt door trainers, maar vooral de deelnemers. En inspiratie voor iedereen, omdat je allemaal weet waar voor je werkt: de verbetering van rechten van vrouwen in jouw land. De uitwisseling van ervaringen, ideeën en plannen zorgt voor de motivatie om thuis aan de slag te gaan met de inhoud van de training. En al ben je als trainers dan nog zo goed voorbereid, zonder deze twee ingrediënten zal de inhoud van een training zelden tot nooit een succes zijn. En dat is de echte uitdaging van elke training.