Dinsdag 9 december: Clichés zijn rustgevend!
Het zou buitengewoon makkelijk zijn om een verhaal over een training in Burundi te starten met de bekende clichés. Als ik deze tekst had moeten schrijven vóór wij de training zouden geven dan zou ik hebben geanticipeerd op het volgende: de training begint minimaal een uur te laat, er zijn weinig tot geen voorbereidingen getroffen en er zullen veel meer deelnemers zijn dan er ingeschreven staan. Vaak blijft een tekst daarna steken en zijn de clichés het enige dat we herinneren. Het is immers makkelijk als clichés worden bevestigd. Het is rustgevend zelfs.
Ewoud en ik hebben gedurende twee dagen een training over gedwongen verdwijningen gegeven, samen met de International Centre for Transitional Justice (ICTJ). Het was een introductie voor mensen die zich in Burundi gaan bezighouden met de manier waarop men schendingen uit het verleden gaat verwerken. De training gaf de Burundese activisten de beginselen over gedwongen verdwijningen met nadruk op de acties die slachtoffers kunnen ondernemen en manieren om informatie over gedwongen verdwijningen te documenteren. Later in de week komen meerdere experts uit Afrika om hun ervaringen te delen met de Burundesen over het identificeren en mobiliseren van slachtoffers van gedwongen verdwijningen en het documenteren en rapporteren over gedwongen verdwijningen.
De informatie uit de training en de bijeenkomst met regionale experts zal moeten dienen in de context van “transitional justice” in Burundi. Burundi staat namelijk voor een buitengewoon belangrijke, maar ook potentieel explosieve periode. Het is net vrede, maar de verschillende nationale en regionale spanningen zijn nog steeds erg aanwezig. Bovendien hebben we hier te maken met een land waar armoede heerst en veel mensen een wapen hebben: een dodelijke cocktail. Hoewel het fragiel is, is er sinds april vrede. En nu denkt men na hoe het verder moet in Burundi. Dit gaat onder andere via het nadenken over mensenrechtenschendingen uit het verleden. Er zijn heel veel open vragen. Vragen als: welke schendingen gaan bekeken worden; wie wordt er opgeroepen om te vertellen wat er is gebeurd; wat gaat er met hen gebeuren; en wanneer is er genoeg verteld om te kunnen beginnen met het proces van verzoening? ICTJ en wij hopen dat nationale mensenrechtenorganisaties een belangrijke rol zullen spelen in het beantwoorden van deze vragen.
Waarom gaan we dan trainen over gedwongen verdwijningen? Simpelweg, omdat het een groot probleem is geweest, en blijft, in Burundi. Maar de lokale organisaties hebben heel weinig kennis over het fenomeen en weten niet helemaal waar ze informatie moeten vinden en waar ze het voor kunnen gebruiken.
Natuurlijk hebben ze veel ervaringen met andere mensenrechtenschendingen. Dus hebben we vooral kennis gedeeld over wat gedwongen verdwijningen zijn en wat er zo specifiek is aan deze mensenrechtenschending. We zijn geëindigd met een analyse van de situatie met betrekking tot gedwongen verdwijningen in Burundi. Die analyse werd gedaan door de organisaties zelf. Het resultaat: er is meer kennis, er is stiekem best veel informatie, maar er mist nog heel veel. Er is dus nog veel werk aan de winkel! Hopelijk krijgen de deelnemers nog meer informatie en kennis door de regionale bijeenkomst.
Oh en: ja, we zijn een uur later begonnen, ja er was nauwelijks iets voorbereid en voor de helft bestond de groep uit mensen die niet op de deelnemerslijst stonden. Heerlijk bevredigend dus!
